Portsmouth, september 2000
In september 2000 blokkeerden boze vrachtwagenchauffeurs en boeren in Groot-Brittannië raffinaderijen uit protest tegen de hoge brandstofbelasting. Binnen een week stond driekwart van de pompen droog. Wat gebeurde er, en wat leer je ervan als Nederlandse automobilist?
Een brandstoftekort ontstaat meestal ver weg: een oorlog, een orkaan of een kapotte pijpleiding. In september 2000 kwam het in Groot-Brittannië van binnenuit. Een kleine groep boze vrachtwagenchauffeurs en boeren blokkeerde raffinaderijen en olieterminals, en binnen enkele dagen kon een groot deel van het land niet meer tanken. Een terugblik op een crisis die laat zien hoe kwetsbaar de aanvoer naar de pomp is.
Waarom de Britten boos waren
Brandstof was in Groot-Brittannië in korte tijd heel duur geworden. Volgens het Wikipedia-artikel over de Britse brandstofprotesten kwam dat vooral door de belasting. Vanaf 1993 ging de brandstofaccijns elk jaar automatisch meer omhoog dan de inflatie, eerst 3 procent, later 5 en onder de regering-Blair 6 procent. In 2000 bestond de prijs van een liter loodvrije benzine voor 81,5 procent uit belasting, tegen 72,8 procent in 1993. Het land ging in die jaren van een van de goedkoopste naar het duurste land van Europa om te tanken. Tegelijk was de olieprijs gestegen van 10 naar 30 dollar per vat. Een liter loodvrij kostte gemiddeld 80 pence, diesel 80,8 pence. De automatische accijnsverhoging was begin 2000 al geschrapt, maar dat was voor de demonstranten niet genoeg. Vooral zelfstandige truckers vonden dat ze niet meer konden concurreren met buitenlandse vervoerders.
Van blokkade naar lege pompen
Op 8 september 2000 blokkeerden boeren de raffinaderij Stanlow bij Ellesmere Port. In de dagen daarna volgden blokkades bij Milford Haven, Avonmouth, Manchester, Kingsbury en Cardiff. Automobilisten begonnen te hamsteren, sommige pompen gingen op rantsoen en er waren meldingen van tankstations die hun prijzen flink verhoogden. Op 11 september nam de regering noodbevoegdheden om brandstof bij hulpdiensten te krijgen. Op dat moment werden zes van de negen raffinaderijen en vier depots geblokkeerd.
Een dag later waren al 3000 tankstations dicht. Op 13 september werd volgens sommige berichten nog maar zo'n 5 miljoen liter per dag geleverd, tegen normaal 131 miljoen liter. Driekwart van de tankstations stond droog. Ziekenhuizen stelden niet-dringende operaties uit, supermarkten gingen artikelen rantsoeneren en scholen sloten. Het leger reed met tankwagens en 2000 aangewezen pompen kregen voorrang voor hulpdiensten. Op het hoogtepunt, 14 september, reden er 39 procent minder auto's over de snelwegen dan normaal.
Hoe het afliep
Vanaf 14 september liepen de protesten af. De demonstranten gaven de regering zestig dagen om in te grijpen. Volgens de Londense Kamer van Koophandel kostten de protesten bedrijven 250 miljoen pond per dag, en het Institute of Directors schatte de totale schade later op een miljard pond. De accijns ging niet omlaag, maar de regering bevroor hem wel en beloofde een andere belasting voor vrachtwagens, ook voor buitenlandse. Vergelijkbare protesten braken daarna uit in onder meer Frankrijk, Spanje, Ierland, Polen, Griekenland en ook Nederland.
Wat betekent dit voor de Nederlandse automobilist?
De eerste les is dat belasting een groot deel van de pompprijs is, ook bij ons. Accijns is een vast bedrag per liter en daar komt btw nog overheen. Daalt de olieprijs, dan daalt de pompprijs daardoor procentueel minder hard. Hoe de prijs van een liter in Nederland is opgebouwd, lees je in wat er in de prijs van een liter benzine zit en in ons stuk over de accijns in 2026.
De tweede les gaat over hamsteren. In 2000 maakte het massaal volgooien van tanks het tekort sneller erger. Hoor je over een dreigend tekort, dan helpt het weinig om in paniek naar de pomp te rijden of jerrycans te vullen.
- Reken het zelf uit. Met de tankkosten-calculator zie je wat een paar cent accijns per liter per tankbeurt en per jaar scheelt.
- Kijk over de grens. Woon je dicht bij België of Duitsland, dan zie je met tanken over de grens of het loont om daar te tanken.
- Houd je tank niet op reserve. Wie normaal tankt als de tank voor een kwart vol is, heeft bij een plotseling tekort nog een paar dagen ruimte zonder te hoeven hamsteren.